Dù Paris  hàng năm trời vẫn giá lạnh trong mưa hay tuyết nhưng với người Việt tha hương, không ai thờ ơ mỗi khi ngày tư ngày tết cổ truyền đang đến. Người ta mua cành đào, nhành mai, về chưng trong nhà cho có không khí trong ba ngày tết. Không quên lau dọn, trang hoàng lại nhà cửa, bàn thờ tổ tiên. Bánh tét, bánh chưng được bày lên cùng nhang đèn và hoa quả để cúng ông bà.

Bích  Xuân

Trước tết một tuần, để tiễn năm cũ, đón mừng năm mới, Văn Phòng Liên Đới Xã Hội người Việt Paris,  tổ chức văn nghệ mừng Xuân Canh Dần. Sau tết, có đến chục Hội đoàn làm văn nghệ mừng Xuân kéo dài cho đến cuối tháng hai. Ai hội nào thì kéo nhau đi hội đó, tuần này kế tiếp tuần khác, nhiều nhất là các hội từ thiện giúp trẻ mồ côi, các em khuyết tật ở VN… Nhà hàng được dịp tiền vô như nước, có nhà hàng nhân dịp tết tăng giá: dĩa bánh cuốn, bánh bèo, phở, bún Huế tròn chẳn 10 euro cho tiện việc sổ sách.

Không khí trong mùa tết ở khu Á châu, năm nào cũng như năm nấy, vẫn lồng đèn đỏ treo lủng lẳng trước cửa tiệm, rồi múa lân, đốt pháo. Tiệm Việt cũng đầy đủ những mặt hàng tết từ VN đem sang, nhất là các mặt hàng ăn liền, đông lạnh, như canh chua tôm, cá bông lau kho tộ, tôm rim mặn, ếch xào ớt, lẫu lương, bánh xèo, bánh bèo, trái cây tươi… Người lớn tuổi thì thích mua món ăn đậm đà quê hương, nhưng người nào thường theo dõi thông tin trên các báo điện tử ở VN, không dám mua, sợ những món nấu sẵn không đủ tiêu chuẩn vệ sinh, ngay cả trái cây tươi cũng ngại không dám ăn.

Gian hàng sách trong hội chợ Xuân

  Thiệp tết cũng từ Việt Nam «bay» sang Pháp và bày bán đầy chợ. Những cánh thiệp màu đỏ, màu vàng làm nổi bật một góc tiệm, nhưng khách chỉ liếc mắt nhìn ngang qua rồi đi luôn. Thời đại bây giờ những người xử dụng computer, muốn chúc ai, vào chọn hình trên Internet, gởi thiệp qua bằng email là xong.

 «Chúc mừng năm mới» câu này, dân Á châu Việt, Miên, Lào chúc nhau mỗi khi gặp nhau cho đến cuối tháng tư. Tháng tư là tết của người Miên, Lào nên dân Á châu vui được ba cái Tết: tết Tây, tết Việt, tết Lào. Dân Tây cũng được hưởng «ké». Tây, đầm không còn xa lạ gì về những phong tục, tập quán, văn hoá của người Á châu nữa. Mùa tết, thương xá Á châu tấp nập dù tình hình kinh tế vẫn chưa khá hơn.

Khu buôn bán của ngưới Á châu vào những ngày cuối năm rộn rịp người, xe qua lại. Trên tay ai cũng có nhành mai hoặc nhành đào hồng (hoa giả) tươi thắm. Không khí Tết nhộn nhịp nhưng không ồn ào. Khách phương xa sẽ cảm thấy rất gần gũi với những cái tên rất Việt trong thành phố Paris như: quán Phở Mùi, quán Sông Hương, quán Cây ớt, Cây tre, quán Ngon, quán Sài Gòn... Thứ bảy, chủ nhật khu Á châu này càng nhộn nhịp hơn. Đây cũng là nơi người Á châu từ các nơi tụ đến, một nơi có thể  dễ gặp  gỡ người quen, và hàng hoá Tàu hay Việt rất phong phú. Khách cũng sẽ ngạc nhiên, trước cửa thương xá có những người Á châu đứng bán hàng rong. Hàng bán chui bên vỉa hè như là dĩa DVD, CD, nữ trang giả, các thứ bánh: bánh bèo, bánh cúc, bánh ram… Những người bán chui, công khai bán ngay bên cạnh các siêu thị lớn. Hàng được để trong bao nylon, trên một cái thùng lớn, thấy cảnh sát họ túm lấy chạy cho dễ. Người viết đến «gian hàng» của một chị bán bánh: bánh cuốn, bánh bèo, bánh bột lọc, bánh ram, bánh da lợn, xôi dừa, chè đậu… Mua bánh «chui» này giá bán còn mắc hơn các tiệm bánh gần đó, nhưng không phải bị xếp hàng.

Bán hàng lề đường

Trong số người bán hàng chui, có một chị người Việt lanh lẹ. Khách không muốn mua, chị nói một hồi  khách cũng mua. Người viết thấy  khách đi đường dừng lại mua bánh của chị cũng nhiều. Có khách mua 40 euro, người mua  ít nhất là 10 euro. Tôi cũng mua bánh của chị hết 20 euro. Thấy  hơi vắng khách, tôi làm môt cuộc phỏng vấn nhỏ:

- Ủa sao không thấy chị bán bánh tét, bánh chưng…
- Có, tuần sau mới bán bánh chưng tết, chị ra mua. Bánh tui bán toàn là thứ ngon!
- Chị làm hả ?
- Không, bánh chưng, bánh tét lấy của họ về bán lại. Còn các thứ bánh này thì vợ chồng và mấy đứa con tôi làm.
- Chị giỏi quá, nói chuyện có duyên, ai không muốn mua cũng phải mua.
- Còn khuya, bánh ngon, họ mới mua, bánh dở ai thèm mua. Bánh tui bán ngon nổi tiếng mà chị. À mà chị ở đâu, tui bán ở đây hơn mười năm rồi không thấy chị ?
- Tôi ở gần đây, tôi thấy chị mà… Chị bán đây có khi nào bị bắt không?
- Thỉnh thoảng cũng bị bắt, nhưng chỉ trả tiền phạt thôi. Bây giờ có nhỏ em đứng bán, có gì em nó xách dùm, nếu không mỗi lần bắt bị phạt 172 euro, mà còn bị mất hết bánh.

Viết thi pháp

Chị nói có hơn mười năm chị bán bánh ở đây. Bán từ 10 giờ sáng, đến 5 giờ chiều, (kể cả ngày có mưa), một tuần chỉ nghỉ ngày thứ hai, vì thứ hai các siêu thị lớn ở đây đóng cửa nên ít khách. Mỗi tháng, nếu trời không mưa, trừ hết chi phí chị kiếm được hơn 3 ngàn euro.

Xong câu chuyện với chị bán bánh, tôi đến gian hàng một người đàn ông; ông này chỉ chuyên bán hai thứ bánh: bánh da lợn và bánh bò. Thấy tôi đến, ông mời với giọng Việt lơ lớ  «Mua đi cô, bánh da lợn tui nấu bằng lá dứa, bên trong bằng nhân đậu xanh, không phải bánh pha màu đâu. Bánh bò nướng, chứ không phải hấp, 3 cái 5 đồng, mời cô ăn thử, bánh da lợn tui ngon nhất ở Paris! » Nghe ông mời, tôi mua liền hai cái bánh bò. Ông cũng có nhiều khách hàng người Tàu, nhưng ông nói khách hàng nhiều nhất của ông là người Việt.

Ông bán bánh là người Tàu, sinh ở Chợ Lớn VN, năm nay 69 tuổi, ông tự làm bánh để bán. Trước kia ông giao bánh cho mấy tiệm bánh ở đây, bánh bán không hết họ trả lại, bánh bán được phải chờ 15 ngày sau mới lấy tiền, ông không thèm bỏ bánh cho tiệm nữa, nên bán bánh chui ở đây từ năm 1999. Tôi hỏi  đứng bán ở đây, ông bị lính bắt chưa?  Ông nói: «Bị bắt dài dài, vì chạy không kịp, những người trẻ thoắt cái biến đâu mất, còn tôi bị lính túm được, bị nhốt một buổi mà còn phải đóng tiền phạt 172 euro, bánh họ đem đổ hết. Nhưng riết rồi cảnh sát cũng không phạt tiền, mà cũng chẳng lấy bánh tui nữa». Tôi hỏi tại sao? Ông bán bánh nói tiếp: «Tui già rồi, có đầy đủ giấy tờ hợp lệ để hưởng tiền già, nhưng ở nhà một mình buồn quá, làm bánh bán cho vui».

Hàng bánh mứt

Tôi hỏi sao ông không bán nhiều loại bánh khác nhau, chỉ  bán có hai thứ bánh thôi. Ông nhăn mặt: «Cô ơi, con nhỏ bán bánh kia dữ lắm, nó không cho ai bán ở đây. Hôm trước, tôi bán bánh ram mà nó chửi quá, chịu không nổi với nó.». Tôi nói gần tết ông có bán thêm món gì không?  Ông nói: « Ngày ba mươi, cô ra đây, tôi có bán bánh chưng bánh tét, tôi có quen một người làm bánh chưng ngon lắm! » Ông bán bánh thành thật cho biết thêm, bán đây được hơn là bán bên vỉa hè ở siêu thị Maséna, mời khách hết nước miếng mà họ không mua, vì khách chưa từng ăn bánh ông bao giờ nên không dám mua.

Trước khi qua gian hàng bên cạnh, tôi trả tiền hai cái bánh, ông quơ tay: «Thôi, thôi,  thấy cô tử tế, nói chuyện vui vẻ tui biếu cô luôn» Tôi nói:« Nếu ông không lấy tiền, tôi không lấy bánh» Ông nói: «Bánh cô đã cầm lên tay rồi, tôi không nhận lại đâu!». Thua lý ông, tôi hỏi: «Gọi ông tên gì?» Ông cười: «Gọi tôi là ông bán bánh da lợn». Bà cụ bán bánh chuối bên cạnh bỗng lên tiếng: «Ông nói da lợn cho rõ, kẻo cô ấy nghe nhầm đó! »

Bà cụ vừa lên tiếng gốc người bắc 75 tuổi, con trai bà trên 40 tuổi, Tây lai. «Gian hàng» hai mẹ con bà có phần «xôm tụ» hơn. Một xách lớn, trong đó bán nhiều món ăn khô như: cá, tôm, mực, nai… Thấy khách đi ngang qua, anh Tây lai rao hàng bằng tiếng bắc 75 đặc sệt, ai đi ngang qua cũng quay lại nhìn, «Khô mực, khô bò ăn ngon hết sẩy, khô nai, thơm ngon, hàng mới từ VN sang, mua mau kẻ hết bà con ơi! » Có vài khách dừng lại, mua gói mực khô với giá 12 euro.

Văn nghệ mừng Xuân

Bà cụ có chồng người Pháp, chồng bà trước kia làm toà lãnh sự Pháp ở Lào, bà chỉ có một con trai là người tây lai đang đứng bán bánh với bà. Chồng mất, bà ở với con trai, con bà không có việc làm, nên bà làm bánh để con bà bán, và mua thêm các món hàng khô của mấy ông phi công Việt Nam đem sang. Mỗi lần bà mua cả ngàn euro. Hai mẹ con bán mỗi ngày lời được vài chục euro. Bà cụ tâm sự: «Con tôi bán ở đây được hai năm rồi, tôi đứng đây với nó. Ra ngoài này, gặp người nọ, người kia nói chuyện cho vui… ».

 Bà còn  kể cho tôi nghe những cảnh trộm cắp trong khu này: «Giời ơi, có hôm, người giao thịt, đậu xe trước tiệm, tài xế vừa đem thùng thịt vào tiệm, cửa xe không đóng, thế là có hai thằng, mở cửa lấy trộm hai thùng thịt». Rồi «Có xe giao hàng của Mỹ cũng bị trộm, người ta cứ ỷ y nơi đông người qua lại, trộm không dám lấy nên không chịu khoá cửa xe, tài xế vừa xoay lưng là trộm mở cửa lấy năm, sáu cái hộp bỏ chạy…Ở đây, ban ngày mà còn bị giật bóp, rồi đánh nhau nữa… » Tôi hỏi, sao cụ chỉ  bán một thứ bánh chuối thôi. Nghe hỏi, bà cụ nhăn mặt: «Có bán bánh khác rồi, nhưng con nhỏ bán bánh bên cạnh không cho. Nó chửi». Bà cụ dứt lời thì có khách hỏi mua bánh chuối, bà vừa quay lưng, ông bán bánh da lợn nói nhỏ vào tai tôi: «Bà này giàu lắm, vừa mua nhà cho con trai bả... »

Hôm nay có nắng, nhưng cái lạnh vẫn âm ỉ. Bốn tiếng đồng hồ người viết đứng đây thấm thía nổi khổ của họ, khi thấy con bé  chừng tám tuổi từ đâu chạy đến, hốt hoảng la to: Police, Police!… Tất cả người bán đều vội vã ôm các món hàng bỏ chạy. Tôi nhìn cô thiếu nữ bán nữ trang, túm vội tấm vải đựng hàng rồi chạy nhanh.  Người thanh niên bán dĩa DVD, CD bị cảnh sát bắt đem lên xe. Cảnh sát đi rồi các hàng chui hoạt động lại như  cũ.
Nơi công cộng không là của riêng ai nhưng ở đây cũng có luật bất thành văn của nó, không ai được bán «đụng hàng». Ai đã bán trước món  hàng nào là giữ «độc quyền» món đó.

Người viết bài này, mong đến ngày cuối tuần để trở lại những gian hàng của những người bán chui bên vỉa hè Paris thêm một lần nữa, biết đâu, còn nghe được những điều mà có nhiều người chưa ai biết…

BX
Paris  đầu năm 2010